Chuột máy tính (mouse) là thiết bị cầm tay dùng để điều khiển con trỏ trên màn hình: di chuyển, nhấp chọn, kéo thả và cuộn trang. Chuột hiện đại dùng cảm biến quang học để theo dõi chuyển động trên mặt bàn hoặc lót chuột, rồi gửi tín hiệu về máy tính qua dây USB hoặc kết nối không dây.
Trong bài này, bạn sẽ hiểu chuột máy tính gồm những bộ phận nào, có những chức năng gì, các loại chuột phổ biến hiện nay và chuột gaming khác gì chuột văn phòng, để chọn được con chuột phù hợp cho học tập, làm việc hay chơi game.
Chuột máy tính là gì?
Chuột là một thiết bị nhập liệu (input device), cùng nhóm với bàn phím. Nếu bàn phím dùng để nhập chữ và lệnh, thì chuột dùng để "chỉ và chọn": bạn di chuột trên mặt phẳng, con trỏ trên màn hình di chuyển theo, và các nút bấm cho phép mở, chọn hoặc thao tác với nội dung. Tên tiếng Anh "mouse" xuất phát từ hình dáng các mẫu đời đầu: thân nhỏ, sợi dây phía sau trông như cái đuôi chuột.
Lịch sử ra đời của chuột máy tính
Người phát minh ra chuột máy tính là Douglas Engelbart. Ông phát triển chuột vào những năm 1960 khi làm việc tại Viện nghiên cứu Stanford (SRI, Stanford Research Institute), cùng kỹ sư Bill English, người chế tạo mẫu đầu tiên bằng vỏ gỗ với hai bánh xe kim loại.
- Năm 1967: đơn đăng ký bằng sáng chế được nộp.
- Ngày 9/12/1968: chuột được trình diễn công khai lần đầu trong buổi thuyết trình nổi tiếng của Engelbart tại San Francisco (sau này được gọi là "The Mother of All Demos").
- Năm 1970: bằng sáng chế được cấp (US 3.541.541, "X-Y Position Indicator for a Display System").
Nhiều bài viết nhầm rằng chuột ra đời tại Xerox PARC. Thực tế, Xerox PARC chỉ phát triển tiếp chuột cho máy tính Xerox Alto vào những năm 1970; sau đó Apple đưa chuột đến người dùng phổ thông với máy Macintosh năm 1984. Từ chuột bi cơ học, chuột dần chuyển sang cảm biến quang học, rồi không dây và ngày nay là chuột gaming siêu nhẹ với cảm biến độ chính xác rất cao.
Cấu tạo của chuột máy tính
Nút bấm và con lăn
Chuột phổ thông có nút trái, nút phải và con lăn (scroll wheel) ở giữa; con lăn thường bấm được như nút thứ ba. Bên dưới mỗi nút là một switch: switch cơ học truyền thống hoặc switch quang (optical) bền hơn và không bị lỗi nhấn đúp. Chuột gaming thường có thêm 2 nút hông và nút chỉnh DPI.
Cảm biến (sensor)
Cảm biến là "mắt" của chuột: nó chụp liên tục bề mặt bên dưới để tính hướng và quãng đường di chuyển. Phần lớn chuột ngày nay dùng cảm biến quang học (optical); một số chuột văn phòng dùng laser để chạy trên nhiều bề mặt hơn. Thông số hay gặp là DPI (độ nhạy), IPS (tốc độ tối đa theo dõi được) và gia tốc. Xem thêm bài DPI của chuột là gì.
Bảng mạch và kết nối
Bảng mạch xử lý tín hiệu và gửi về máy tính qua dây USB, đầu thu không dây 2.4GHz (dongle/receiver) hoặc Bluetooth. Tần số gửi tín hiệu gọi là polling rate: chuột văn phòng thường từ 125Hz đến 1000Hz, nhiều chuột gaming hiện nay lên tới 8000Hz.
Các bộ phận khác
Vỏ chuột quyết định hình dáng, trọng lượng và cách cầm; feet chuột (miếng trượt dưới đáy) giúp chuột lướt êm trên lót chuột; pin và cổng sạc có ở chuột không dây.
Chức năng của chuột máy tính
- Di chuyển con trỏ đến vị trí bất kỳ trên màn hình.
- Nhấp chuột trái: chọn, mở tệp, nhấn nút; nhấp đúp để mở ứng dụng.
- Nhấp chuột phải: mở menu ngữ cảnh (sao chép, dán, thuộc tính…).
- Kéo và thả: di chuyển tệp, bôi đen văn bản, sắp xếp cửa sổ.
- Cuộn trang bằng con lăn; giữ Ctrl + cuộn để phóng to/thu nhỏ.
- Nút phụ: quay lại/tiến trang trình duyệt, gán macro hoặc kỹ năng trong game.
- Trong game: ngắm bắn, xoay góc nhìn, điều khiển nhân vật. Đây là lúc độ chính xác của chuột quan trọng nhất.
Các loại chuột máy tính phổ biến
Theo kết nối: chuột có dây và chuột không dây
Chuột có dây cắm thẳng cổng USB, không cần sạc. Chuột không dây dùng đầu thu 2.4GHz (độ trễ thấp, hợp chơi game) hoặc Bluetooth (tiện kết nối laptop, máy tính bảng). Nếu bạn mới dùng, xem hướng dẫn cách kết nối chuột không dây với laptop.
Theo cảm biến: chuột bi, chuột quang, chuột laser
Chuột bi (cơ học) dùng viên bi lăn và gần như không còn được sản xuất. Chuột quang dùng đèn LED và cảm biến hình ảnh, là loại phổ biến nhất. Chuột laser chạy được trên nhiều bề mặt hơn nhưng ít được game thủ chọn.
Theo hình dáng: đối xứng và công thái học
Chuột đối xứng (symmetrical) có hai bên giống nhau, hợp nhiều kiểu cầm. Chuột công thái học (ergonomic) được thiết kế ôm tay phải, đỡ lòng bàn tay tốt khi dùng lâu. Ngoài ra còn có chuột dọc (vertical) giữ cổ tay ở tư thế bắt tay và chuột trackball (bi xoay bằng ngón tay, thân chuột đứng yên).
Theo mục đích: chuột văn phòng và chuột gaming
Chuột văn phòng ưu tiên giá hợp lý, êm, pin lâu. Chuột gaming ưu tiên cảm biến chính xác, độ trễ thấp, trọng lượng nhẹ và hình dáng tối ưu cho thao tác nhanh.
Chuột gaming và chuột không dây hiện đại khác gì chuột thường?
Vài năm gần đây, chuột gaming cao cấp gần như đều đã chuyển sang không dây mà vẫn giữ độ trễ rất thấp, đồng thời ngày càng nhẹ. Những điểm khác biệt chính:
- Cảm biến cao cấp: DPI và IPS cao, theo dõi chính xác khi vẩy chuột nhanh.
- Polling rate cao: nhiều mẫu hỗ trợ tới 8000Hz qua dongle đi kèm.
- Trọng lượng nhẹ: phổ biến dưới 55g, có mẫu dưới 45g, giúp vẩy chuột ít mỏi.
- Switch quang: bền, phản hồi nhanh.
- Hình dáng theo kiểu cầm: palm, claw hay fingertip. Xem bài các kiểu cầm chuột phổ biến để chọn form phù hợp.
Một số mẫu chuột không dây tại Phong Cách Xanh (thông số theo trang sản phẩm PCX):
Pulsar Xlite Crazylight: công thái học, siêu nhẹ
Cảm biến Pulsar XS-01 32.000 DPI, 750 IPS; switch Pulsar Optical; polling tối đa 8000Hz qua dongle 8K đi kèm; nặng khoảng từ 44 đến 46g (bản Medium) hoặc từ 41 đến 43g (bản Mini) tùy loại feet. Xem chi tiết: Pulsar Xlite Crazylight.
Razer Viper V4 Pro: đối xứng, 8KHz
Cảm biến Focus Pro 50K Gen-3 50.000 DPI, 930 IPS; Optical Mouse Switches Gen-4; HyperSpeed Wireless tối đa 8000Hz; nặng 49g (đen) / 50g (trắng); pin đến 180 giờ ở 1000Hz. Xem chi tiết: Razer Viper V4 Pro.
WLmouse Beast G: đối xứng, 3 kích cỡ
Cảm biến PAW3950HS 30.000 DPI, 750 IPS; polling tối đa 8000Hz (cả không dây và có dây); 3 size Mini/Medium/Max nặng khoảng 35/38/41g (±2g). Xem chi tiết: WLmouse Beast G.
Lamzu Maya X: đối xứng, kèm dongle 8K
Cảm biến PAW3950 30.000 DPI; Omron Optical Switch; không dây tối đa 8000Hz (dongle 8K đi kèm); nặng 47 ±2g; kích thước 124 x 64 x 40mm. Xem chi tiết: Lamzu Maya X.
Xem thêm bài chuột gaming khác gì chuột thông thường, bộ sưu tập chuột gaming và chuột gaming không dây. Đừng quên lót chuột và feet chuột, hai món ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác di chuột.
Cách chọn chuột máy tính phù hợp
- Học tập, văn phòng: chuột không dây Bluetooth hoặc 2.4GHz, êm, pin lâu là đủ.
- Chơi game FPS: chuột gaming nhẹ, cảm biến tốt, dongle 2.4GHz; chọn form theo kích cỡ tay và kiểu cầm.
- Dùng nhiều giờ, hay mỏi cổ tay: cân nhắc chuột công thái học hoặc chuột dọc.
- Luôn thử cầm nếu có thể: hình dáng hợp tay quan trọng hơn thông số trên giấy.
Câu hỏi thường gặp về chuột máy tính
Chuột máy tính là gì?
Là thiết bị nhập liệu cầm tay giúp điều khiển con trỏ trên màn hình máy tính, dùng để chọn, mở, kéo thả và cuộn nội dung.
Chuột máy tính có chức năng gì?
Di chuyển con trỏ, nhấp chuột trái để chọn/mở, chuột phải để mở menu, kéo thả tệp, cuộn trang bằng con lăn; các nút phụ có thể gán macro hoặc lệnh quay lại trang.
Chuột máy tính gồm những bộ phận nào?
Nút trái/phải, con lăn, cảm biến (quang/laser), bảng mạch, vỏ, feet trượt, và dây cáp hoặc bộ thu không dây; chuột gaming có thêm nút hông, nút DPI.
Mouse là gì?
"Mouse" là tên tiếng Anh của chuột máy tính, đặt theo hình dáng con chuột với sợi dây giống cái đuôi ở các mẫu đời đầu.
Ai phát minh ra chuột máy tính?
Douglas Engelbart phát minh ra chuột máy tính vào những năm 1960 tại Viện nghiên cứu Stanford (SRI). Đơn đăng ký bằng sáng chế được nộp năm 1967 và được cấp năm 1970 (US 3.541.541); chuột được trình diễn công khai lần đầu ngày 9/12/1968.
Có những loại chuột máy tính nào?
Chuột có dây, chuột không dây (2.4GHz hoặc Bluetooth), chuột quang, chuột laser, chuột bi (gần như không còn), chuột công thái học, chuột dọc, trackball và chuột gaming.
Chuột gaming khác chuột thường thế nào?
Chuột gaming có cảm biến chính xác hơn, polling rate cao (nhiều mẫu tới 8000Hz), trọng lượng nhẹ và hình dáng tối ưu cho thao tác nhanh trong game FPS.
Kết luận
Chuột máy tính là thiết bị nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm dùng máy mỗi ngày. Hiểu cấu tạo, chức năng và các loại chuột sẽ giúp bạn chọn đúng: chuột văn phòng êm và bền cho công việc, hoặc chuột gaming nhẹ, chính xác cho game. Xem các mẫu chuột gaming chính hãng tại Phong Cách Xanh hoặc ghé showroom để cầm thử.
